صدای عجیب موتور وویا فری در ایران / خودرو ۱۱ میلیاردی دردسرساز شد!
در ماههای اخیر، تعدادی از مالکان وویا فری در ایران از شنیده شدن صدای ناک یا همان کوبش موتور خبر دادهاند؛ صدایی که عمدتا هنگام روشن شدن موتور بنزینی یا زمانی که پیشرانه برای شارژ باتری وارد مدار میشود، شنیده میشود و نگرانیهایی را درباره سلامت موتور ایجاد کرده است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم وویا فری یکی از گرانترین خودروهای وارداتی بازار ایران به شمار میرود. شرکت عرضهکننده، قیمت رسمی این کراساوور در مرداد ۱۴۰۵ را ۱۱ میلیارد و ۴۹۰ میلیون تومان اعلام کرده است. با توجه به این سطح قیمتی، طبیعی است که مالکان انتظار عملکردی بینقص از قوای محرکه داشته باشند و بروز صدای ناک یا کوبش موتور، حتی اگر در نهایت ناشی از کیفیت سوخت باشد، به یکی از مهمترین دغدغههای خریداران این خودرو تبدیل شود.
اگرچه تاکنون شرکت عرضهکننده یا سازنده خودرو توضیح رسمی درباره این موضوع ارائه نکردهاند، اما بررسی مشخصات فنی این خودرو و شرایط سوخت در ایران نشان میدهد که دو عامل مهم میتوانند در بروز این پدیده نقش داشته باشند؛ کیفیت و عدد اکتان بنزین و نسبت تراکم بسیار بالای موتور.
موتور وویا فری؛ کوچک اما با راندمان بالا
وویا فری از یک موتور ۱.۵ لیتری چهار سیلندر توربوشارژ استفاده میکند که برخلاف خودروهای هیبریدی معمول، وظیفه اصلی آن حرکت دادن چرخها نیست؛ بلکه بیشتر به عنوان یک ژنراتور برای تولید برق و شارژ باتری فعالیت میکند.
این موتور با هدف دستیابی به بیشترین بازده حرارتی طراحی شده و به همین دلیل از نسبت تراکم ۱۵ به ۱ بهره میبرد؛ عددی که در میان موتورهای بنزینی بسیار بالا محسوب میشود. همچنین در مشخصات رسمی این خودرو، استفاده از بنزین با عدد اکتان ۹۵ توصیه شده است.
نسبت تراکم بالا چه ارتباطی با ناک دارد؟
هرچه نسبت تراکم یک موتور بیشتر باشد، مخلوط هوا و سوخت پیش از جرقه شمع، تحت فشار و دمای بالاتری قرار میگیرد. این موضوع راندمان موتور را افزایش میدهد اما حساسیت آن را نسبت به کیفیت سوخت نیز بیشتر میکند.
اگر سوخت مورد استفاده مقاومت کافی در برابر خودسوزی نداشته باشد، مخلوط هوا و بنزین ممکن است پیش از جرقه شمع مشتعل شود. این احتراق زودهنگام همان چیزی است که به عنوان ناک یا کوبش موتور شناخته میشود.
ناک علاوه بر ایجاد صدای فلزی و ضربهای، در صورت تداوم میتواند فشار بسیار زیادی به پیستون، شاتون، یاتاقانها و حتی سرسیلندر وارد کند و در بلندمدت احتمال آسیبهای مکانیکی را افزایش دهد.
چرا این مشکل در ایران بیشتر دیده میشود؟
در بسیاری از بازارهایی که وویا فری عرضه میشود، دسترسی به بنزین ۹۵ اکتان یا حتی ۹۸ اکتان کاملاً عادی است و موتور نیز بر همین اساس کالیبره شده است. در حالی که در ایران، بنزین معمولی و حتی بسیاری از جایگاههای عرضهکننده بنزین سوپر، همیشه عدد اکتان پایداری ندارند و کیفیت سوخت در شهرها و مناطق مختلف متفاوت است.
در چنین شرایطی، ترکیب نسبت تراکم ۱۵:۱، موتور توربوشارژ و سوختی با اکتان پایینتر از مقدار توصیهشده، احتمال بروز ناک را افزایش میدهد؛ بهویژه زمانی که موتور تحت بار بیشتری قرار میگیرد یا در دمای بالا کار میکند.
آیا نسبت تراکم ۱۵ به ۱ برای یک موتور بنزینی عجیب است؟
در نگاه اول، نسبت تراکم ۱۵:۱ برای یک موتور بنزینی عدد بسیار بزرگی به نظر میرسد؛ زیرا بسیاری از موتورهای توربوشارژ رایج نسبت تراکمی بین ۹ تا ۱۱ دارند.
اما موتور وویا فری با چرخه احتراق ویژه و تمرکز بر بیشترین بازده حرارتی طراحی شده است و چون بیشتر اوقات در دور موتور ثابت و به عنوان ژنراتور فعالیت میکند، مهندسان توانستهاند از چنین نسبت تراکمی استفاده کنند. البته لازمه این طراحی، استفاده از سوخت با کیفیت بالا و عدد اکتان مناسب است.
آیا ناک به معنای خرابی موتور است؟
خیر. شنیده شدن صدای ناک لزوماً به معنای آسیب دیدن موتور نیست.
تقریباً تمام موتورهای مدرن به سنسور ناک مجهز هستند. این سنسور در صورت تشخیص کوبش، اطلاعات را به ECU ارسال میکند و واحد کنترل موتور با عقب انداختن زمان جرقه، کاهش فشار بوست یا تغییر استراتژی احتراق، تلاش میکند از آسیب جدی جلوگیری کند.
با این حال، اگر موتور به طور مداوم با سوخت نامناسب کار کند و ناک به شکل مکرر رخ دهد، این اصلاحات همیشه کافی نیست و در بلندمدت احتمال استهلاک و آسیب قطعات داخلی افزایش خواهد یافت.
راهکار چیست؟
اگر منشأ این مشکل واقعاً کیفیت سوخت باشد، چند راهکار میتواند احتمال بروز ناک را کاهش دهد:
استفاده از بنزین سوپر یا سوخت با عدد اکتان بالاتر در صورت دسترسی.
استفاده از افزایشدهندههای معتبر اکتان که توسط برندهای شناختهشده تولید شدهاند؛ البته این محصولات تنها در صورتی مؤثر هستند که اصل بوده و مطابق دستورالعمل مصرف شوند.
پرهیز از وارد کردن بار سنگین به موتور در شرایطی که باتری شارژ کمی دارد و موتور بنزینی مجبور است مدت طولانی با توان بالا کار کند.
مراجعه به نمایندگی در صورت تداوم صدای ناک، زیرا ممکن است بهروزرسانی نرمافزار ECU یا تغییر در کالیبراسیون موتور بتواند حساسیت آن را نسبت به کیفیت سوخت کاهش دهد.
