خفگی شاهرگ حیاتی جهان در آب‌های ایران / غرب به زانو درمی‌آید؟

 

 

کارشناسان و مدیران ارشد صنعت کود جهان هشدار می‌دهند که تشدید درگیری‌ها در ایران و اختلال در حمل‌ونقل از تنگه هرمز، زنجیره تأمین کودهای شیمیایی در خاورمیانه را با بحران مواجه کرده و این مسئله می‌تواند به زودی به افزایش شدید قیمت مواد غذایی و تهدید امنیت غذایی جهانی منجر شود.

 

بر اساس داده‌های شرکت مشاوره کرو (CRU)، حدود ۳۵ درصد از صادرات جهانی اوره (پرمصرف‌ترین کود نیتروژنه که پایه‌گذار حدود نیمی از تولید غذای جهان است) از تنگه هرمز عبور می‌کند.

این آبراه حیاتی همچنین محل عبور ۴۵ درصد از صادرات جهانی گوگرد (ماده اولیه کلیدی برای تولید کودهای فسفاته) و حجم قابل توجهی آمونیاک (ماده اولیه کودهای نیتروژنه) است.

سوین توره هولستتر، مدیرعامل یارا (بزرگترین گروه تولید کود در اروپا)، با هشدار نسبت به تمرکز بیش از حد رسانه‌ها بر نفت و گاز به فایننشال‌تایمز گفت: "نباید تاثیر بالقوه این بحران بر تولید غذای جهان را دست‌کم بگیریم. اگر کود به مزارع کشاورزان نرسد، عملکرد محصول در اولین برداشت تا ۵۰ درصد کاهش می‌یابد."

شوک قیمتی گسترده در بازارهای جهانی

از جمعه گذشته تاکنون، قیمت‌ها در بازارهای جهانی کود با جهشی بی‌سابقه روبرو شده است:

- قیمت اوره دانه‌ای در خاورمیانه با افزایش حدود ۱۳۰ دلاری به ۵۷۵ تا ۶۵۰ دلار در هر تن رسیده است.

- قیمت‌های صادراتی اوره در مصر نیز طی همین مدت حدود ۱۲۵ دلار افزایش یافته و به ۶۱۰ تا ۶۲۵ دلار در هر تن رسیده است.

- قیمت قراردادهای آتی آمونیاک در اروپا نیز با افزایش ۱۳۰ دلاری نسبت به اواسط فوریه، به ۷۲۵ دلار در هر تن رسیده است.

تهدید فیزیکی جدی‌تر از بحران اوکراین

کریس لاوسون، رئیس بخش کود در شرکت کرو، با مقایسه این بحران با شوک ناشی از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ (که منجر به ثبت رکوردهای تاریخی قیمت مواد غذایی شد) هشدار داد: "تفاوت بزرگ این بار در مانع فیزیکی است. در بحران ۲۰۲۲، اگرچه قیمت‌ها فوق‌العاده بالا بود، اما صادرات روسیه ادامه داشت و بازار توانست خود را تنظیم کند. اما این بار، بسته شدن تنگه هرمز یک مانع فیزیکی ایجاد کرده است."

راج پاتل، کارشناس سیستم‌های غذایی در مدرسه امور عمومی لیندون بی. جانسون، با پیش‌بینی آثار زنجیره‌ای این بحران بر سفره مردم جهان گفت: "اگر اختلال ادامه یابد، مصرف‌کنندگان ظرف ۶ تا ۱۰ هفته شاهد افزایش قیمت نان، ظرف چند ماه افزایش قیمت تخم‌مرغ و ظرف ۶ ماه افزایش قیمت گوشت خوک و مرغ خواهند بود."

پاتل در توضیح تفاوت بحران کنونی با سال ۲۰۲۲ افزود: "در ۲۰۲۲، اوکراین صادرکننده بزرگ گندم بود و تأثیر شوک مستقیم و سریع بود، اما این بار تأثیرات بسیار فراگیرتر خواهد بود."

توقف تولید در بزرگترین مجتمع‌های منطقه

درگیری‌ها به طور مستقیم تأسیسات تولیدی را هدف قرار داده است. شرکت قطرانرژی (QatarEnergy) که پارسال ۵.۴ میلیون تن اوره (نزدیک به ۱۰ درصد تجارت دریایی جهان) صادر کرد، روز دوشنبه اعلام کرد بر اثر حمله پهپادی به مجتمع راس لفان، تولید گوگرد، آمونیاک و اوره را متوقف کرده است.

سارا مارلو، رئیس جهانی قیمت‌گذاری کود در آرگوس، نیز از توقف کامل تولید آمونیاک ایران به دلیل درگیری‌ها خبر داد و گفت تولیدکنندگان در سایر نقاط منطقه نیز به دلیل ترددناپذیری تنگه هرمز، در حال بررسی کاهش تولید هستند.

فشار مضاعف قیمت انرژی

قیمت گاز طبیعی (خوراک اصلی تولید کودهای نیتروژنه مانند آمونیاک و اوره) نیز بر شدت بحران افزوده است. هولستتر از یارا اعلام کرد قیمت گاز مصرفی این شرکت در اروپا از ۱۰.۶ دلار به ازای هر میلیون بی‌تی‌یو در روز جمعه، به بیش از ۲۰ دلار تا روز دوشنبه افزایش یافته است.

زمان حساس برای کشاورزان نیمکره شمالی

این اختلال در حساسترین زمان سال برای کشاورزان رخ داده است. در بخش‌هایی از اروپا و نیمکره شمالی، کشاورزان وارد فصل بهاره مصرف کود شده‌اند؛ زمانی که مواد مغذی مورد نیاز برای تعیین عملکرد محصولات را خریداری و در مزارع پخش می‌کنند.

مدیرعامل یارا در پایان با نگرانی از تکرار تجربه تلخ سال ۲۰۲۲ گفت: "نگرانی من این است که مانند ۲۰۲۲، آسیب‌پذیرترین افراد جهان بالاترین قیمت را بپردازند. ما دیدیم که آن بحران برای بسیاری از نقاط جهان گرسنگی و قحطی به همراه داشت."