فروش نفت ایران سخت شد؟

اعمال تحریم‌های جدید نفتی از سوی امریکا در شرایطی صورت می‌گیرد که روابط تهران و واشینگتن در هفته‌های اخیر با افزایش تنش‌های سیاسی و نظامی همراه بوده است.

امریکا ۹ کشتی و هشت شرکت را در ارتباط با فروش نفت ایران تحریم کرد. این کشتی‌ها و هشت شرکت یا مالک آنها در مجموع صدها میلیون دلار از نفت و محصولات نفتی را به بازارهای خارجی منتقل کرده‌اند. گفته شده است که این شرکت‌ها در هند، عمان و امارات متحده عربی قرار دارند.

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده امریکا روز جمعه از اعمال دور تازه‌ای از تحریم‌ها علیه شبکه نفتی جمهوری اسلامی ایران خبر داد. بر اساس بیانیه منتشرشده، ۹ فروند کشتی و هشت شرکت مرتبط با ایران به فهرست تحریم‌های امریکا افزوده شده‌اند. امریکا همواره هدف از تحریم‌های خود را مقابله با صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی ایران و محدودسازی منابع درآمدی تهران عنوان کرده است.

طبق ادعای وزارت خزانه‌داری امریکا، کشتی‌ها و شرکت‌های تحریم‌شده یا به‌طور مستقیم در انتقال نفت خام و فرآورده‌های نفتی ایران به بازارهای خارجی نقش داشته‌اند یا مالکان و اپراتورهای آنها در تسهیل فروش این محصولات و در انتقال صدها میلیون دلار نفت ایران نقش داشته‌اند.

بر اساس این بیانیه، شرکت‌های تحریم‌شده در کشورهایی از جمله هند، عمان و امارات متحده عربی مستقر هستند. همان‌طور که پیداست این شرکت‌ها به‌عنوان واسطه‌های کلیدی در زنجیره حمل‌ونقل و بازاریابی نفت ایران فعالیت داشته‌اند و اکنون در لیست تحریم‌های امریکا قرار گرفته‌اند.

افزایش تحریم‌های نفتی در بحبوحه تنش نظامی

ایران از طریق شبکه دور زدن تحریم‌ها طی سال‌های اخیر با استفاده از روش‌هایی نظیر تغییر نام و پرچم کشتی‌ها، خاموش کردن سامانه‌های ردیابی، انتقال کشتی به کشتی و به‌کارگیری شرکت‌های پوششی، توانسته نفت خود را به چین بفروشد. این شبکه بارها مورد تحریم قرار گرفته و هر بار با کشتی‌ها و شرکت‌های دیگر جایگزین شده است.

اما اکنون اعمال این تحریم‌ها در شرایطی صورت می‌گیرد که روابط تهران و واشینگتن در هفته‌های اخیر با افزایش تنش‌های سیاسی و نظامی همراه بوده است. هم‌زمانی این اقدام با تشدید تنش‌های امنیتی میان دو کشور، می‌تواند به نوعی بیانگر تلاش امریکا برای تشدید فشارهای اقتصادی در کنار ابزارهای سیاسی و نظامی باشد یا نشان‌دهنده ادامه مسیر فشار اقتصادی بدون درگیری نظامی باشد. این رویکردی است که ذیل سیاست فشار حداکثری علیه ایران به شمار می‌آید.

با این حال، برخی از کارشناسان حوزه انرژی معتقدند که ایران طی سال‌های گذشته تجربه گسترده‌ای در دور زدن تحریم‌های نفتی به‌دست آورده و سازوکارهای لازم برای ادامه صادرات خود را می‌شناسد. به گفته کارشناسان، هرچند افشای یک شبکه حمل‌ونقل یا تجاری می‌تواند به‌طور مقطعی اختلال ایجاد کند، اما به‌سرعت شبکه‌های جایگزین شکل می‌گیرند و مسیرهای جدیدی برای صادرات نفت ایران فعال می‌شود. از این منظر، تحریم‌های جدید لزوما به معنای توقف صادرات نفت ایران نیست.

با این حال، تداوم این روند منجر به افزایش هزینه‌های دور زدن تحریم برای ایران می‌شود. افزایش ریسک برای شرکت‌های واسطه، بیمه‌گران و ناوگان حمل‌ونقل، هزینه‌های لجستیکی را بالا برده و ایران را ناچار می‌کند برای حفظ سهم خود در بازار، تخفیف‌های بیشتری به خریداران اصلی، به‌ویژه چین، ارائه دهد. همچنین افزایش تخفیف نفتی به چین یکی از پیامدهای مستقیم تشدید فشارهای تحریمی در سال‌های اخیر بوده است و با هر بار تحریم مجدد، خطر کاهش نرخ نفت ایران به دلیل افزایش تخفیف‌ها نیز وجود دارد.

۱۷۰ میلیون بشکه نفت ایران روی آب و افزایش تحریم‌ها

در همین حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود ۱۷۰ میلیون بشکه نفت ایران درحال‌حاضر به‌صورت شناور و روی آب ذخیره شده است.

داده‌های کپلر و ورتکسا نشان می‌دهد که حجم نفت خام و میعانات ایران که درحال‌حاضر روی نفتکش‌ها نگهداری می‌شود، چه در مسیر حمل و چه به صورت ذخیره‌سازی شناور به رکورد تازه‌ای رسیده است. اکنون این رقم حدود ۱۶۶ میلیون تا ۱۷۰ میلیون بشکه است، رقمی که معادل تقریبی ۵۰ روز تولید نفت ایران است. نکته مهم آن است که حدود نیمی از این نفت روی آب در حوالی سنگاپور قرار دارد؛ به این معنا که بخشی از محموله‌ها عمدا از محدوده خلیج‌فارس دور نگه داشته می‌شوند.

این موضوع را می‌توان نشانه‌ای از افزایش ریسک، نااطمینانی و احتیاط در بازار نفت ایران دانست، آن هم در شرایطی که احتمال تشدید تنش‌های نظامی میان ایران و امریکا یا متحدان آن مطرح است. ذخیره‌سازی شناور نفت به طور معمول زمانی افزایش می‌یابد که فروش فوری با ریسک بالا همراه باشد یا خریداران در انتظار ثبات شرایط سیاسی و امنیتی باشند.

در مجموع، گرچه امریکا با اعمال تحریم‌های جدید به‌دنبال محدودسازی صادرات نفت ایران است، اما بسیاری از تحلیل‌گران بر این باورند که نتیجه اصلی این اقدامات نه توقف کامل صادرات، بلکه افزایش هزینه‌ها، ریسک‌ها و پیچیدگی‌های تجارت نفت ایران است. با این حال افزایش تحریم‌ها در بحبوحه احتمال درگیری و تنش نظامی بین دو کشور، می‌تواند از تشدید پیگیری سیاست فشار حداکثری از سوی امریکا نشان داشته باشد.