ضربه اساسی عراق به ایران

در حالی که عراق همچنان یکی از مهم‌ترین مقاصد صادرات غیرنفتی ایران به شمار می‌رود، آمارهای جدید از تغییراتی در روند تجارت دو کشور حکایت دارد. افت‌وخیز در صادرات، هم‌زمان با تحولات ارزی، محدودیت‌های انرژی و تغییر مقررات گمرکی در آن‌ سوی مرزها، پرسش‌هایی را درباره دلایل این نوسانات و چشم‌انداز صادرات ایران به عراق در ماه‌های پیش‌رو مطرح کرده است.

جهانبخش سنجابی، عضو اتاق مشترک ایران و عراق، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز درباره وضعیت تجارت دو کشور، به تحولات اخیر در حوزه سیاست‌های ارزی اشاره کرد و گفت: آنچه در ۹ ماه گذشته در آمار تجارت ایران و عراق مشاهده می‌شود، مربوط به عملکرد گذشته است، اما وضعیت فعلی صادرات تحت‌تأثیر مجموعه‌ای از تغییرات جدید قرار گرفته که می‌توان آن‌ها را در سه روند مشخص دسته‌بندی کرد.

وی عنوان کرد: نخستین روند به حذف ارز ترجیحی بازمی‌گردد؛ به‌گونه‌ای که در کوتاه‌مدت، بخشی از اقلام صادراتی که خود محصول یا مواد اولیه آن‌ها مشمول ارز ترجیحی بود، با افزایش قیمت در بازار مواجه شدند. این افزایش قیمت، هزینه تمام‌شده تولیدکننده را بالا برد و در نتیجه، پایبندی به قیمت‌های قبلی برای صادرکننده امکان‌پذیر نبود.

حذف ارز ترجیحی، صادرات برخی اقلام را مقطعی کاهش داد

سنجابی افزود: پیامد این وضعیت، افت مقطعی صادرات برخی کالاها، به‌ویژه در گروه‌های غذایی و محصولاتی بود که به نهاده‌های دامی وابستگی داشتند. این کاهش صادرات، هرچند در برخی اقلام همچنان ادامه دارد، اما ماهیت آن کوتاه‌مدت ارزیابی می‌شود.

عضو اتاق مشترک ایران و عراق ادامه داد: هم‌زمان با این روند، دو اتفاق دیگر نیز در تجارت با عراق رخ داد که یکی از آن‌ها اثر منفی و دیگری اثری مثبت بر صادرات ایران داشت.

وی درباره عامل منفی توضیح داد: دولت عراق در گمرکات مرزی تحت سیطره حکومت مرکزی، پلتفرم آسیکودا مبتنی بر الزامات سازمان جهانی گمرک را نصب و اجرا کرد. این اقدام باعث شد تعرفه‌ها و عوارض وارداتی به شکل واقعی محاسبه شود.

واقعی‌سازی تعرفه‌ها، هزینه ورود کالا به عراق را بالا برد / در برخی موارد، تعرفه‌ها و عوارض بیش از ۷۰ درصد افزایش یافت

سنجابی تشریح کرد: نتیجه اجرای این سامانه، افزایش قابل توجه هزینه‌های ترخیص کالا بود؛ طوری که در برخی موارد، تعرفه‌ها و عوارض بیش از ۷۰ درصد افزایش یافت. این موضوع باعث شد بخشی از تجار عراقی، برای فشار بر دولت این کشور جهت تعدیل تعرفه‌ها، واردات را به‌صورت مقطعی کاهش دهند.

وی افزود: در این شرایط، حتی در مواردی که کالا به مرزهای عراق رسیده بود، طرف عراقی از اظهار و ترخیص کالا خودداری می‌کرد و همین مساله به کاهش حجم تجارت در مقطع زمانی کوتاه منجر شد.

عضو اتاق مشترک ایران و عراق در ادامه به سومین تحول اشاره کرد و ادامه داد: در کنار این عوامل، حذف تالار اول مبادلات ارزی و امکان معامله ارز حاصل از صادرات در تالار دوم، تغییر مهمی در معادلات صادراتی ایجاد کرد.

انتقال معاملات به تالار دوم، مزیت رقابتی صادرات را تقویت کرد

سنجابی توضیح داد: با واقعی‌تر شدن نرخ ارز صادراتی و معامله آن در سطوحی نزدیک به قیمت بازار، ارزش ریالی ارز حاصل از صادرات برای صادرکنندگان به‌طور قابل توجهی افزایش یافت. این موضوع باعث شد درآمد ریالی صادرکننده نسبت به گذشته رشد قابل ملاحظه‌ای داشته باشد.

وی تأکید کرد: در شرایطی که پیش‌تر هر دلار صادراتی با نرخ‌های پایین‌تری به ریال تبدیل می‌شد، اکنون این عدد رشد ۷۰ تا ۹۰ درصدی را تجربه کرده و همین مسأله می‌تواند در میان‌مدت، عقب‌ماندگی ماه‌های اخیر صادرات را جبران کند.

عضو اتاق مشترک ایران و عراق در پایان خاطرنشان کرد: با ایجاد این مزیت جدید رقابتی و در صورت کنار گذاشتن آثار محدودیت‌های برق و گاز، این انتظار وجود دارد که تا پایان سال، صادرات ایران به عراق بار دیگر به سطح سال گذشته نزدیک و حتی با نوسانی در حدود چند درصد، رکورد پیشین تکرار شود.